1. Verreweg het grootste probleem dat beschaafd menselijk samenleven op een bewoonbare planeet bedreigt, verreweg hetmeest omvangrijke en acute milieuprobleem dat ons bedreigt, is klimaatsverandering. het verhaal is bekend: uitstoor van broeikasgassen, vooral CO2, betekent dat de atmosfeer meer warmte vasthoudt, waardoor de gemiddelde temperatuur stijgt.
Ontregelde weerpatronen en extreme weersverschijnselen - meer en extremer hittegolven en tropische stormen - zijn een mogelijk gevolg met locaal soms verschrikkelijke impact. Smeltende ijskappen en een stijgende zeewaterspiegel dreigen honderden miljoenen mensen van huis en haard te verdijven. Biodiversiteit op de planeet - de verscheidenheid aan planten- en diersoorten - loopt gevaar.
Over de precieze samenhang tussen uitstoot van broeikasgas en de diverse gevolgen is nog steeds wetenschappelijke discussie. maar dát er iets ernstig loos is, en dat menselijk ingrijpen daar een serieus aandeel in heeft, staat wel vast. Klimaatsceptici doen nuttig werk waar ze wijzen op specifieke zwakke plekken in de bewijsvoering rond klimaatverandering. Over het geheel genomen voeren zij echter een achterhoedegevecht.
2. Catastrofale klimaatverandering is van menselijke makelijk. Industrieel verbruikvan fossiele brandstoffen - olie, gas en steenkool - plus het gebruik van die brandstoffen in het vervoer - auto maar vooral ook vliegverkeer - is de grote boosdoener. vervanging van fossiele door duurzame brandstoffen, plus zeer dramatische wereldwijde energiebesparing, zijn nodig om de toename van broeikasgas en de temperatuurstijging die daar het gevolg van is, tegen te gaan. Er is geen tijd te verliezen. Als we niet binnen tien tot vijftien jaar de uitstoot van onder meer CO2 met minstens 80 tot 9o procent verminderen, dan zijn we te laat, dan zijn catastrofale klimaatveranderingen niet alleen onvermijdelijk, maar leiden ze waarschijnlijk tot een escalerend effect dat niet meer in de hand te houden is.
3.Het vervangen van olie, gas en steenkool betekent een geweldige botsing tussen de bedrijven die rijk worden van winning, verwerking, verkoop en verbruik van deze energiebronnen en grondstoffen. Het gaat daarbij bedrijven en bedrijfstakken als oliewinning en -verwerking, auto-industrie, vliegtuigbouw en vliegverkeer, maar ook om grote delen van de chemische industrie die olie veelal als grondstof heeft voor allerlei synthetische producten. De drastische verbouwing of vervanging van al deze bedrijfstakken vergt een botsing met de kapitaalsmacht die deze bedrijfstakken bezit en die haar prioriteit oplegt aan de maatschappij.
4. Deze economie stelt kapitaalsaccumulatie, economische groei terwille van die groei zelf, centraal. tegenover energiebesparing per producteenheid staat dus continu de tendens om meer producteenheden te maken. Minder CO2 per auto's zal gepaard gaan met meer auto's. Het klimaat reageert echter niet op relatieve CO2-uitstoot - CO2 per auto's - maar op de absolute hoeveelheid CO2 in totaal. Binnen dit soort markteconomie bijt energiebesparing dus in zijn eigen staart.
5. De concurrentie die het kapitalisme kenmerkt, sluit effectief beleid per afzonderlijk bedrijf tegen uitstoot van broeikasgassen uit, ongeacht of de bazen van zo'n bedrijf dat willen of niet. Terugdringing van broeikasgas, door andere technieken en energiebesparing, vergt kostbare investeringen. Als een bedrijf niet de zekerheid heeft dat de concurrent dezelfde investeringen doet, dan snijdt het bedrijf dat die investeringen alvast doet, zich financieel in eigen vlees. Degene die de investeringen nalaat, krijgt een voorsprong in de concurrentie. De markt zet op deze manier zo ongeveer een premie op nalatigheid. Dat betekent dat een openbare macht, een staatsmacht, nodig is op alle bedrijven van een land te dwingen tot klimaatreddende investeringen over te gaan.
6. De concurrentie die het kapitalisme kenmerkt, sluit effectief beleid per afzonderlijke staat uit, ongeacht of de regeerders van zo'n staat dat wel of niet willen. Een economie die, door de regering gedwongen, investeert in duurzame energie, filters tegen vervuiling en energiebesparing, is duurder uit dan een economie die dat nalaat. Ook de concurrentie tussen staten zet zo ongeveer een premie op nalatigheid op klimaatgebied. Dat betekent dat er een internationale openbare macht nodig is, tegenover bedrijven maar ook tegenover afzonderlijke regeringen, om het noodzakelijke klimaatbeleid bindend, ja dwingend, op te leggen.
7. Deze internationale openbare macht kan van twee kanten komen: van boven, vanuit bestaande regeringen eb kapitaalsmachten - of van onderen, vanuit de massa van de bevolking.
8. Macht van boven ontbeert geloofwaardigheid. Het is precies het winststreven en de machtspolitiek van dit soort macht die tot de dreigende klimaatramp leidt.
9. Macht van boven zal zich verzetten tegen klimaatbeleid. De noodzakelijke verbouwing van de economie - van fossiele brandstof naar duurzame brandstoffen, van particulier autoverkeer naar een effectief en toegankelijk openbaar vervoer, van energieverspillend naar energie-zuinig - vergt planning, op landelijke en internationale schaal. Dat zou een enorme inbreuk op de markteconomie inhouden. De huidige machten worden rijk in en van deze markteconomie. Zij zullen zich met hand en tand verzetten tegen deze ommezwaai. het feit dat planning om het klimaat te redden wel eens een precedent kan worden voor planning in sectoren die juist de laatste decennia steeds meer aan de markt zijn overgelaten - en dat zo het hele marktfundamentalisme in gevaar komt - zal dit verzet nog versterken. Op macht van bovenaf, verbonden met de kapitalistische eigendom, valt niet te vertrouwen. Kapitalistische markteconomie en bijbehorend politiek bestel zijn, nationaal en wereldwijd, niet in staat om de klimaatcatastrofe te keren.
10. Macht van bovenaf vormt zich bovendien op wijzen die hetzij niet effectief zijn, hetzij levensgevaarlijk. Samenbundeling van staten in de VS schakelt de onderhuidse concurrentie tussen staten niet uit, en ondervangt het probleem niet. dat zie je aan Kyoto, dat wordt opgepikt door stat5en die al een eind op weg zijn met energiebesparingen duurzaamheid, terwijl andere staten dwars blijven liggen. In de logica van de markt, die door Kyoto en de VN wordt geaccepteerd, is zo'n belangenconflict logisch en onvermijdelijk. De VN en vergelijkbare instellingen zijn als machtsmiddel om ons klimaat te redden ongeschikt.
11. De enige andere voorstelbare vorming van een macht van bovenaf, die dwingend klimaatreddende maatregelen kan opleggen is te griezelig om uit te proberen. ja, als één staat de onbetwiste baas wordt, wereldwijd, dan kan die staat klimaatbeleid bindend opleggen. maar dat betekent dat die staat dan eerst wel de baas moet worden. Zoiets gaat met oorlogen. Concreet: de VS - de enige staat met de militaire macht om zoiets te bereiken - zou dan de Oorlog tegen Terrorisme moeten omdopen in een Oorlog voor het Klimaat. En het zou die oorlog - tegen land na lan d- moeten winnen ook.
Dat kent drie bezwaren: a. oorlog verslindt olie, en is dus in hoge mate klimaatverwoestend. Wat heb je aan de overwinning als intussen het klimaat op hol is geslagen? b. die oorlog zelf bedreigt het menselijk voortbestaan, gezien haar steeds verwoestender karakter. De VS kan uiteindelijk winnen - maar ook verliezen. En hoe de hele reeks oorlogen ook loopt, inzet van kernwapens op weg naar de wereldheerschappij - of de VS die race nu wint, of bijvoorbeeld China- zou de menselijke beschaving, het voortbestaan van het overgrote deel van het leven, acuut bedreigen. Het klimaat redden door intussen de wereld verregaand te verwoesten is geen aanvaardbare optie. c. Als de VS (of China) uiteindelijk zou winnen, dan zou dan een kapitalistisch totalitair imperium zijn waarin de prioriteiten van het kapitaal meer dan ooit zouden domineren. De wereld zou gered worden - op een manier die de overgrote meerderheid van de bevolking in een nog veel brutere vorm van uitbuiting en onderdrukking zou storten, Misschien was er in het 1984 van George Orwell geen klimaatprobleem. Maar een menselijke oplossing is zoiets evenmin. Degenen die weerstand bieden aan de opmars van zo'n imperium hebben dan ook het recht aan hun zijde
12. Als macht van bovenaf niet werkt, en/of een volslagen heilloze dynamiek en uitkomst heeft, dan zal de publieke wereldwijde macht om het klimaat te redden van onderaf moeten komen, tegenover kapitaalsgroepen en daarmee verbonden staten. Klimaatredding is een wezenlijke collectieve menselijke behoefte. Alleen een solidaire, democratisch verenigde mensheid, heeft zowel het belang al;s het vermogen om te doen wat tegen catastrofale verandering noodzakelijk is. Klimaatredding moet dan ook argument worden om een wereldwijde beweging voor menselijke behoeftenbevrediging op te bouwen - een beweging die haar collectieve kracht opbouwt en gebruikt om het kapitalisme wereldwijd opzij te schuiven omver te werpen en te vervangen door een menselijke en duurzame wereld. Klimaatredding vereist socialistische revolutie.