Voor maximuminkomen en vetorecht

Wouter Bos doet niets aan het inperken van de topinkomens, dat is wel duidelijk. Hij weet niet hoe, en zit voornamelijk bezwaren tegen bijvoorbeeld de 'graaitax'. "Woutertje wauwelt maar doet niks" , kopt het mooie weblog Linkse Gedachten dan ook. Is het wel zo onmogelijk om de zaak aan te pakken?

Ik denk het niet. En ik ben bepaald niet de enige. De PvdA-fractie in de Tweede Kamer wil meer dan hun partijleider toezegt. " 'De brief van Bos over de hoge beloningen van ondernemers had wat ons betreft meer ambitie mogen uitstralen', stelt PvdA Tweede Kamerlid Paul Tang." De fractie wil de hoge beloningen in gesprekken tussen ondernemers, vakbeweging en kabinet besproken zien. "Het is volgens Tang tijd dat de werkgevers de buitensporig hoge salarissen gaan aanpakken. 'De werkgevers moeten met de billen bloot.' Tang vindt bovendien dat het kabinet maatregelen achter de hand moet houden om de werkgevers onder druk te zetten. " De deur naar de graaitax, door Bos stevig dichtgeduwd, komt door Tang weer op een kier te staan. Hoe voorzichtig ook, dat geeft aanknopingspunten.

Zoal;s te verwachten viel, gaat de SP een stuk verder. SP-kamerlid Ewout Irrgang pleitte in juni 2006 voor ingrijpen (gevonden via het weblog van Jan Marijnissen)Hij vindt dat de Ondernemingsraad het recht moet krijgen om al dan niet met de topbeloningen in een bedrijf in te stemmen. "Het is volstrekt duidelijk dat de graaicultuur blijft bestaan als we geen verdere maatregelen nemen. Door de Ondernemingsraad instemmingsrecht te geven, kunnen de werknemers zelf ingrijpen als de beloningen te gortig worden." Ook wil de SP dat de winstbelasting voor bedrijven waar de beloningen buitensporig hoog zijn, verhoogd wordt. In feite een indirecte graaitax.

Het zouden stappen in de goede richting zijn, maar nog veel te voorzichtig. De Volkskrant kwam onlangs in een lezenswaardig stuk met een heel rijtje ideeën op dit vlak, met ideeën rond de voors en de tegens. Laten we eens wat steviger doordenken rond dit onderwerp.

De graaitax is volgens Bos geen goed idee, ik ging daar in "Bos blijft draaien rond het grote graaien" al op in. Hoe hoger je die belasting - verhoging van het tarief voor hele hoge inkomens - maakt, hoe hoger de beloningen die de topbazen zichzelf zullen toekennen om de belastingdruk voor te blijven. Daar komt één van zijn bezwaren op neer.

Maar deze vlieger gaat maar zeer gedeeltelijk op. Die enorm hoge beloningen moeten ergens vandaan komen - uit de gemaakte winst. maar topmanagers zijn niet de enigen die de winst willen opslokken. De aandeelhouders willen hun dividend zien. Als het aandeel in topsalarissen te groot wordt, dan komen de aandeelhouders in het geweer om hun deel van de buit te verdedigen.

Belangrijker: de winst is in een kapitalistisch bedrijf niet alleen om opgegeten te worden door bezitters en managers. Er moet ook nog geïnvesteerd worden, in nieuwe machines, bedrijfsonderdelen, noem maar op. Een eindeloos opgevoerde beloning begint vroeg of laat de investeringsfondsen - het deel van de winst dat niet mag worden opgesoupeerd - aan te tasten. Vroeg of laat botst de 'graaicultuur' met de concurrentiepositie van het bedrijf waar juist de graaiers aan de top zelf zo graag naar verwijzen.

Maar als Bos, of anderen, echt bang zijn voor een wedloop tussen hoger belastingvoet en hogere beloning, dan is er een heel eenvoudige oplossing. Waarom geen maximum-inkomen invoeren? Dat kan betrekkelijk eenvoudig. Je voert gewoon een belastingvoet van 100 procent in boven een bepaald inkomen. Ik ben in een milde bui vandaag, dus laten we zeggen dat de grens op 500.000 euro gesteld wordt. Alle inkomsten daarboven - loon, salaris, bonus, dividend, verkoop van aandelen, alles - wordt wegbelast. Daarmee is niet alleen een plafond gesteld aan de topinkomens. Tevens is aan de race tussen salarisverhoging en belastingverhoging een eind gekomen, want elke salarisverhoging gaat naar de belasting.

Natuurlijk zullen ondernemers proberen de regels te ontduiken, een deel van hun inkomens verzwijgen, zwart bijverdienen. Daarvoor hebben we natuurlijk alle begrip. Het zal ook niet meevallen als je van een karige halve miljoen euro moet rondkomen, je woonlasten ervan moet betalen, je energierekening, je premie voor de ziektenkosten, je abonnement op het Financieel Dagblad en niet te vergeten de representatieve dwangbuizen waarmee je je als topfunctionaris wel moet kleden. Dat kost allemaal eurootjes, en pogingen om door het 500.000 euro-plafond heen te breken zijn te verwachten.

Ik stel dan ook rigoreuze controles voor, minimaal maandelijks. Met dat systeem is ruime ervaring opgedaan, zoals iedere bijstandsgerechtigde je kan vertellen. De gang van zaken bij de Sociale Dienst kan als voorbeeld dienen. Topmanagers mogen dan, net als mensen in de bijstand nu, maandelijks een inkomstenformulier inleveren. Daar melden ze netjes wat ze verdienen. eens in de zoveel tijd komen ze ook op gesprek, in diezelfde soort van naargeestige hokjes waarin de Sociale Dienst haar cliënten ontvangt, met ongemakkelijke houten stoelen die de vloer vastgeschroefd zitten en zo. Het lijkt mij pedagogisch een erg nuttige ervaring voor de hoge heren en de spradische hoge dame die in de top van het bedrijfsleven is doorgedrongen.

Bij het niet tijdig inleveren van het papier blokkeert de belastingdienst de inkomens van de manager, bijvoorbeeld door elke boeking naar de rekening van zo'n manager te verbieden. Als het formulier alsnog wordt ingeleverd, kan de betaling weer worden hervat. Bij het foutief invullen van het inkomstenformulier volgt een maatregel (geen boete, een Sociale Dienst mag ook geen boetes opleggen...): 15 procent korting op het maandinkomen, net zoals iemand in de Bijstand die formulier verkeerd of veel te laat invult). Bij herhaling van het vergrijp: drie maanden lang 15 procent korting. Zoiets. Die inkomenskorting kan doorgevoerd worden door bovenop het 100 procent wegbelasten van alles boven de 500.000 euro een extra heffing van 15 procent van het maandinkomen door te voeren.

Iedere aftrekpost die het inkomen alsnog via een omweg boven de 500.000 brengt, wordt uiteraard afgeschaft. Ex-minister Gerrit Zalm mag desnoods helpen uitzoeken hoe dit hele beleid precies op een hanteerbare manier op poten gezet kan worden. Dan doet hij nog eens wat nuttigs met zijn aanzienlijke talenten, ter compensatie voor alle schade die hij met zijn bezuinigingsbeleid heeft helpen aanrichten.

Natuurlijk zal dit maximuminkomen er niet zomaar komen, het vergt een andere macht, een ander sóórt macht ook. Een macht die bereid is rigoreus inbreuk te doen op de macht en voorrechten van kapitaalbezitters en topbestuurders. Juist de tegenpool van de ondernemersklasse komt in aanmerking om zo'n tegenmacht op te bouwen: de arbeiders, in vakbonden georganiseerd.

Als stap in die richting kunnen we aanknopen bij het idee van Irrwout dat ik al aanstipte: instemmingsrecht van de Ondernemingsraad. Maar ik zou het scherper stellen. Het gaat om vetorecht van arbeiders op de beloningen van het topmanagement dat rijk wordt op basis van het werk van die arbeiders. Ik zou dat ook niet via de huidige ondernemingsraden willen spelen. Die zijn vaak veel te meegaand, teveel op harmonie en overleg ingesteld, bijna vergroeid met het management.

Beter lijkt het me om een personeelsraad te kiezen, vanuit het complete personeel van een bedrijf, minus de Raad van Commissarissen de Raad van Bestuur en de rest van het topmanagement. Dan mag de top van het management met een beloningsvoorstel komen. De personeelsraad kijkt daar grondig naar en adviseert een ja of een nee aan het personeel. Dat advies wordt vervolgens aan het voltallige personeel ter stemming voorgelegd. De uitslag van die stemming is vervolgens bindend. Een andere mogelijkheid is dat de personeelsraad zelf de knoop doorhakt. Om een werkelijke democratie hierin te bereiken moet zo'n raad wel, bijvoorbeeld per afdeling, per bedrijfsonderdeel, zijn gekozen, waarbij de leden die door zo n onderdeel zijn gekozen aan dat onderdeel verantwoording afleggen en desnoods ook weer vervangen kunnen worden.

Daarmee zijn de arbeiders dus degenen die de beloning van hun topbazen vaststellen. Dat lijkt me ook niet meer dan redelijk. Al die auto's bijvoorbeeld die winstgevend worden verkocht, moeten eerst worden gemaakt. Dat gebeurt niet door de topbestuurders maar door het gewone personeel. Mogen zij dan ook beslissen hoe het geld dat met hun arbeid is verdiend, wordt uitgegeven?

Natuurlijk opent dit deuren die ondernemers liever gesloten houden. Vandaag bemoeit zo'n personeelsraad zich met de beloning van de top. Morgen gaan ze zich met de benoeming van die top bemoeien, en overmorgen mengen ze zich in de besluitvorming over investeringen. De dag daarop gaan personeelsraden van verschillende bedrijven ervaringen uitwisselen en hun optreden onderling afstemmen. Je houdt geen ondernemersmacht meer over, als zo'n trend zich doorzet. Ik snap de zorgen van kapitalisten op dit vlak. Maar hun zorgen zijn de mijne niet. En dat is dan nog erg zacht uitgedrukt.

Bos blijft draaien rond het grote graaien

Met de PvdA in de regering loopt de rijkdom van de rijken geen enkel gevaar en is de vrije markteconomie onaantastbaar. Dat is de boodschap die het optreden van minister van financiën Wouter Bos( PvdA) uitstraalde in het Kamerdebat over de aanpak van topinkomens.

Die topinkomens - de beloningen die topfiguren zichzelf en elkaar toekennen - zijn schandalig hoog. Schandalig is ook de stijging ervan terwijl lonen amper stijgen. Schandalig is ook het enorme verschil met de lonen en salarissen van de mensen in de bedrijven waar deze topmanagers zich aan verrijken.

Uit een tabel waar De Volkskrant mee kwam, over de topinkomens in 2005, zijn boeiende details te halen. Het topinkomen bij Heineken was bijvoorbeeld 189 keer zo hoog als dat van de gewone arbeider daar; het salaris van de gemiddelde bestuurder was er 137 procent gestegen, dat van de topman zelfs 197 procent. Dan was het bij Shell bijna een toonbeeld van sociale gelijkheid: het topinkomen daar was 'maar' 48 keer zoveel als het gewone loon aldaar, de stijging van de bestuurdersinkomens 'maar' 34 procent, die van de top 'maar' 30 procent. Bij Unilever dreigde een heuse armoedeval: daar daalden de topinkomens zelfs. De topman van Shell ving echter wel veel meer dan die van Heineken: ruim 2 miljoen, tegen een kleine 1,4 miljoen bij Heineken. Maar de baas van Unilever vergaarde, kennelijk dus na daling, toch nog meer dan bij de andere twee genoemde bedrijven: ruim 3 miljoen euro.

In maart berichtte De Volkskrant over de beloning van Philips-topman Kleisterlee: 2,5 miljoen euro. Eind maart kwam daar een artikel bij over de explosieve stijging van de topinkomens bij bank annex verzekeringsmaatschappij ING: "Loonexplosie ING-top: 316 procent hoger inkomen". Die stijging vond plaats in vier jaar tijds. "De huidige bestuursvoorzitter Michel Tilmant verdiende in 2006 4,3 miljoen euro, blijkt uit het jaarverslag. Dat is een verviervoudiging ten opzichte van het inkomen van zijn voorganger Ewald Kist, die in 2002 bij ING ruim 1 miljoen euro verdiende" . Van 'verdienen', zoals De Volkskrant het omschrijft, is geen sprake. Van incasseren des te meer.

Natuurlijk roept dit soort verrijking, deze scherp in het oog springende ongelijkheid, niet alleen weerzin op maar ook stevige kritiek van links. ooit voegde Wouter Bos zich bij deze kritiek. Maar nu zit hij in de regering en komt hij niet veel verder dan handenwringend zijn onmacht van de daken schreeuwen. O ja, hij "heeft in de Tweede Kamer een moreel appel gedaan op topbestuurders om geen extreem hoge beloningen voor zichzelf te accepteren" , meldt nieuws.nl. Dat zal helpen: een beroep doen op het het morele besef van lieden wiens geweten ondergeschikt is aan hun bankrekening en wiens hoogste norm bestaat uit het najagen van de hoogst mogelijke rijkdom, voor de aandeelhouders en van zichzelf.

Maar verder? Een "graaitax" zoals Kees Vendrix van GroenLinks voorstelde? Zijn voorstel kwam neer op verhoging van het belastingtarief vanaf 300.000 en hoger, naar 6o procent. Ewout Irrgang van de SP sloot zich bij dit voorstel aan. Maar Bos moest er niets van hebben: "een graaitax (...) lost het probleem van de hoge inkomens niet op maar maakt het erger" , volgens hem. Het idee is blijkbaar dat topmanagers de hogere belastingen zullen beantwoorden door zichzelf nog hogere inkomens te geven.

Een ander argument ontleent Bos aan de markteconomie zelf: "Vorige week gaf Bos al aan fiscale maatregelen niet te zien zitten omdat die de Nederlandse concurrentiepositie zouden verzwakken om omdat het moeilijk is de juiste groepen te treffen." "Juiste groepen" ? Zijn er dan ook super-rijken van wie Bos vindt dat ze wèl zo'n miljoenenbeloning rechtmatig mogen incasseren? En die concurrentiepositie is ook bij Bos dus heilig. Ik zou hem willen antwoorden: als de heilige markteconomie, met de concurrentiepositie als hoogste ideaal, de aanpak van asociale topinkomens belemmert, dan wordt het des te meer tijd om die markteconomie zelf op de helling te zetten.