dinsdag 1 mei 2007

Eén mei 2007: een mooie dag

De Eerste Mei, Dag van de Arbeid, liet op in 2007 een paar opvallende en deels hoopvolle zaken zien. Ik doel dan niet op het wegblijven van Fidel Castro bij de viering in Havana, Cuba; de viering van Eén mei is daar toch vooral een opgelegd vertoon van nationale eenheid, geen werkelijke strijddag van arbeiderssolidariteit. Evenmin doel ik op het welhaast rituele straatgevecht dat jongeren in Berlijn jaarlijks, en ook nu, houden de nacht voorafgaande aan de Dag van de Arbeid, een traditie die dit jaar twintig jaar bestaat. Hoezeer ik de weerzin tegen gevestigde orde en gezag die daaruit spreekt ook deel, en zijn betere wegen om die orde en dat gezag te bestrijden.

Nee, het opvallende één-mei-nieuws is anders. Maar eerst: waar kwam de Eerste Mei als strijddag van de arbeidersbeweging maar weer vandaan? Terry McPartlan geeft op de website In Defence of Marxism kort uitleg hoe in 1884 de Amerikaanse vakbondsfederatie AFL opriep om vanaf 1 mei 1886 de achturige werkdag in te voeren. Op en rond de eerste mei in 1886 staakten in de VS rond die eis 350.000 arbeiders rond die achturen-eis. Op 4 mei van dat jaar hielden enkele duizenden arbeiders een manifestatie op Haymarket, in Chicago. Dat verliep vreedzaam, maar aan het eind van de bijeenkomst rukte opeens de politie uit. Vervolgens ging een bom af, waardoor zeven politiemensen omkwamen. De dagen erop pakte de politie acht plaatselijke anarchisten op.

In een schijnproces veroordeelde de rechtbank zeven van hen ter dood, en één tot een langdurige gevangenschap. Eduard Aveling en Eleonora Marx Aveling (inderdaad, dochter van Karl Marx) analyseerden al in 1887, toen er nog een hoger beroep in de lucht hing, de gang van zaken op de dag zelf en laten zien dat er van de beschuldigingen, de bewijsvoering, de hele rechtsgang weinig klopte. Maar ondanks protesten kwam het tot executie van vier van de veroordeelden; één pleegde zelfmoord. Uiteindelijk kwam er gratie maar daar hadden de van staatswege vermoorde anarchisten weinig meer aan.

De verklaringen van de acht aangeklaagden zijn trouwens ook online te lezen via marxists.org, dat een hele sectie aan de Eerste Mei heeft gewijd waar ik gebruik van heb gemaakt voor dit stuk. In die sectie kwam ik ook een artikel van Rosa Luxemburg tegen, waarin ze aanstipt dat er al eerder een poging is gedaan om tot een soort van Dag van de Arbeid te komen. Het jaar was 1856, de gekozen dag was 21 april, en het land waar dit initiatief genomen werd was Australië.

Terug naar 2007. In Istanboel, Turkije botsten Eén-mei-demonstranten met een politiemacht die in totaal uit 17.000 mensen bestond. Betogende arbeiders probeerden op het Taksin-plein te komen, hetgeen de autoriteiten verboden hadden. Op dat plein vond 30 jaar geleden een grote één-mei-betoging plaats. Destijds schoot iemand 34 betogers dood. Vakbondsleiders mochten rode bloemen neerleggen op het plein, maar toen honderden betogers ook het plein opkwamen viel de politie aan, arresteerde 700 mensen en raakte slaags met demonstranten die hard terugvochten met molotov-cocktails.

De houding van de politie laat zien hoe weinig speelruimte de arbeidersbeweging in dat land - dat zich formeel als democratie profileert - krijgt. Die democratie biedt ruim baan voor honderdduizenden betogers die, net als de militaire top trouwens, opkomen voor secularisme en tegen een eventueel door een gekozen parlement aan te wijzen Islamistische president. Maar enkele duizenden arbeiders met internationale solidariteit in hun vaandel, dat blijkt nog steeds grove repressie uit te lokken.

In Nederland was de meest opvallende één-mei-actie van een heel andere orde. Een groepering die zich Clononel noemt, manifesteerde zich met feestneuzen op het Leidseplein in Amsterdam. Clolonel staat voor Clownelijk Loslopend Nederlands Leger. Het betrof hier dan ook een heuse Clown Revolutie, en was via Indymedia al eerder aangekondigd. Enkele tientallen mensen deden mee, en te oordelen aan de foto's op Indymedia was het een zeer vrolijke boel, al is de orde helaas niet bezweken. Daarvoor is nu eenmaal iets meer nodig dan rode feestneuzen en waterpistooltjes...

Ongetwijfeld zijn er als marxist verpakte zuurpruimen, die zo'n clownstoestand - met alle ironische verwijzingen naar de tradities van de arbeidersbeweging - maar niks vinden. Die hebben wat mij betreft pech. Links mag lachen, ook om zich zelf, en knipogen, ook naar zichzelf. Verleren we dat, dan verzuren we. En wat hebben we aan een betere wereld als we op weg daarheen ieder plezier en alle levensvreugde kwijt zijn geraakt? Keep up the good work dus, zou ik aan het Clownsleger willen meegeven. Het begin is er. Volgend jaar - of al eerder - in een boel plaatsen tegelijk, wellicht?

Natuurlijk heeft links sterkere machtsmiddelen dan feestneuzen nodig - en juist ook die waren op de eerste mei volop voelbaar. In Groot-Brittannië legden een paar honderdduizend ambtenaren op 1 mei een dag hun werk neer. Met deze grote staking protesteerden ze tegen het regeringsplan om hun lonen te bevriezen, en tegen dreigende privatisering en banenverlies. De Britse revolutionaire weekkrant Socialist Worker heeft actieverslagen met foto's ervan.

Eén mei in zijn moderne vorm begon, zoals we zagen, in de Verenigde Staten. het is niet meer dan juist en passend om dit overzicht af te sluiten met acties in dat land. Des te passender dat juist in dat land de Eerste Mei met hernieuwd elan met grootschalige demonstraties kracht wordt bij gezet. Net als vorig jaar demonstreerden ook dit jaar honderdduizenden mensen zonder verblijfsvergunning - zullen we ophouden deze mensen 'illegalen' te noemen, beste Volkskrantredactie ? - samen met sympathisanten voor hun rechten.

Het gaat om de rechten van in totaal pakweg 12 miljoen arbeiders die, vaak met gevaar voor eigen vrijheid en leven, uit landen als Mexico naar de VS zijn getrokken op de vlucht voor armoede. Die sociale ellende is aangewakkerd door het vrijemarkt-beleid dat juist vanuit die VS aan Latijns-Amerikaanse regeringen is opgedrongen (al waren die regeringen maar al te vaak enthousiaste partners in dat beleid).

Een hardhandig uitzettingsbeleid, gekoppeld aan wetgeving die de behoeften van ondernemers aan migrant-arbeiders prioriteit geeft boven de rechten van de arbeiders zelf, maakt migranten kwaad maar werkt deels ook ontmoedigend. Organisatoren verwachtten hierdoor dan ook een lagere opkomst dan vorig jaar, toen de beweging voor migrantenrechten met onverwacht grote kracht naar voren kwam.

Het neemt niet weg dat de beweging voor de rechten van migrantenarbeiders in de VS op dit jaar laat zien dat ze geen eendagsvlieg is. Dat deze beweging zich juist op de eerste mei zich zo manifesteert geeft die dag alleen maar een extra rode glans.

3 opmerkingen:

Brian4all zei

TURKIJE

Inderdaad schandalig dat de internationalistische 1 Mei-demonstratie in Turkije is aangevallen, en de nationalistische "secularisme"-demonstratie alle ruimte kreeg.

Het internationalisme van een massale 1 Mei-demonstratie betekent een duwtje in de rug van:
- de onderdrukte Koerden,
- van Irakezen, Iraniers en de internationale anti-oorlogsbeweging die niet wil dat het Turkse leger Irak binnenvalt of Iran als het zo ver komt,
- van iedereen die de staatscensuur rond de Armeense Genocide aan de kaak wil stellen,
- natuurlijk van Turkse arbeiders.
1 Mei is dus een bedreiging voor de heersende klasse van Turkije, het leger en hun strenge nationalisme.

Wat betreft die nationalistische demonstratie, die lijkt om secularisme te gaan. Maar hoe seculier kan een Turkse staat zijn als het zich zo sterk bemoeit met religie? Het officiele secularisme, zoals we dat kennen van de Franse Revolutie, betekende een scheiding tussen Kerk en Staat: de Kerk bemoeit zich niet langer met staatszaken (geen economische en politieke macht) en de Staat bemoeit zich niet langer met religieuze zaken (gegarandeerde vrijheid van godsdienst). Dat originele secularisme kan ik wel waarderen: de heersende macht werd er destijds mee afgebroken. De huidige "secularisme"-demonstratie, echter, wil allesbehalve de heersende macht afbreken. Bovendien zijn noch die demonstrerende "secularisten", noch de Turkse staat seculier. Er is daar namelijk geen scheiding tussen Kerk en Staat: je mag geen hoofddoek op universiteit, "onafhankelijke" rechtbank of "democratische" parlement; imams worden door de staat geselecteerd; tegelijk moet je geloven in profeet Ataturk en dat het Turkdom heilig is; je mag Koerden geen "meneer" of "Koerd" noemen want dat is een belediging van die heiligheid...

"Secularisme" heeft blijkbaar een heel andere betekenis gekregen. Tegenwoordig betekent het "anti-vrijheid-van-religie"; en dankzij de Kruistocht uhh Oorlog Tegen Terrorisme, betekent "secularisme" nu zelfs "fundamentalistische anti-islam" - zowel in Turkije als hier in Nederland. Dat schijnbare "secularisme" (anti-islam dus) heeft niks te maken met een serieus debat over geloofskwesties, maar is slechts brandstof voor onderdrukking en haar nationalistische ideologie.

De Turkse nationalisten en het leger - die o.a. Koerden en Armeniers onderdrukken en Irakezen en Iraniers bedreigen - kunnen het niet verdragen dat er in Turkije een soort van internationalisme-achtige binding van islam uitgaat. Internationalisme verdedigt onderdrukte mensen dwars over de etnische en nationale scheidingen heen. De islamitische AK-partij in Turkije heeft daar iets van laten zien. Met hun hulp hebben onderdrukte Koerden wat meer ruimte en mogelijkheden gekregen - ze mogen Koerdische taallessen volgen en Koerdische muziek luisteren. Vanzelfsprekend, AK is niet mijn partij - het is een clubje binnen de heersende klasse of wat daarop wil lijken. Maar op het punt van Koerdische vrijheid hebben die AK-partijmoslims toch een extra dikke plus verdiend, en dat anti-islam-"secularisme" van die fundamentalistisch-nationalistische Ataturk-religieuzen de zoveelste extra dikke min.

NEDERLAND

In Nederland hebben we hetzelfde enge verschijnsel: het fundamentalistisch-nationalistische anti-islam-"secularisme" van de Wilderscisten en hun Heilige-Hollandsche-Glorie-religie. Het racisme in Turkije tegen Koerden daar, is het evenbeeld van Wilders' racisme tegen Koerden, Turken en Marokkanen hier in Nederland. Daar zou een grote 1 Mei-viering van harte gehakt van mogen maken.

Wat ik me trouwens afvraag is wat de PvdA en de SP eigenlijk met 1 Mei hebben gedaan. Of eigenlijk: wat is er aan de top van de PvdA aan de hand? Het hele topbestuur is afgetreden. Ik snap het maar gedeeltelijk. Ravotr, verlicht ons met je rode lantaarn!

Maarten Das zei

Hey Brian, wanneer begin jij je eigen weblog? ;-) (LOL)

Ja, inderdaad raar, die discussie over secularisme. Ik sprak een christelijke kerkganger in Izmir en die beweerde dat een deel van de nationalisten juist ook fundamentalistisch moslim zijn. Onlangs zijn ook een paar christenen (die nog geen 1% van de totale bevolking uitmaken) vermoord in Turkije en wezen verdenkingen naar nationalisten. Ik denk dat het zo werkt: nationalisme = Turkije 'puur' houden = alles wat naar westers riekt (EU, christenen) bestrijden. En ondertussen dwepen met de op het Westen georiënteerde Atatürk....

Overigens bewees een rapport van de Turkse denktank Tesev en de Zwitserse ngo Decaf (wat een naam...) uit 2005 over de democratische controle op de strijdkrachten uit, dat parlement en regering nauwelijks iets te zeggen hebben over zaken als het defensiebudget of de nationale veiligheidspolitiek ('Turkse generaals hebben geen coup nodig', Volkskrant, 9 november 2006). Maar ja, dat kun je als legertop natuurlijk niet openlijk naar buiten brengen, dus wordt een anti-EU/anti-democratiserings-stemming, gecreëerd omdat de gewapende macht zijn privileges door de (dreigende) hervormingen van de AKP bedreigd ziet.

Hetzelfde gold voor die persconferentie waarin een Turkse officier (of wat was het) Erdogan feitelijk dwong een uitspraak te doen over de vraag of Turkije noord-Irak zou mogen binnenvallen als de Koerden een te groot gevaar werden. Mijn overtuiging is dat dit soort capriolen worden ondernomen omdat de veranderingen onder de Turkse bevolking, als het gaat om modernisering en democratisering, te hard gaan voor het leger en dat daarom de publieke opinie moet worden beïnvloed. Vergeet niet, nu zien we beelden van menigten met Turkse vlaggen, maar in januari liepen meer dan honderdduizend Turken mee in de begrafenisoptocht voor Hrant Dink, die feitelijk neerkwam op solidariteit met de Armeniërs.

Maar wat ik eigenlijk kwam zeggen, was: inderdaad, hiep hiep voor de Clownsarmy!! :)

peter zei

Zie ook mijn eerdere stuk over secularisme in onder meer Turkije: http://rooieravotr.blogspot.com/2007/04/islamisme-secularisme-nationalisme-en.html