In memoriam Ton van Boxtel

Wat een triest nieuws kreeg ik vanmiddag te horen. Ton van Boxtel is overleden, totaal onverwachts, 59 jaar jong. Gisteren onwel geworden in de bus, met een ambulance vervolgens naar het ziekenhuis vervoerd - maar tevergeefs, zo heb ik inmiddels van een naaste bekende van hem te horen gekregen.

Ton van Boxtel was artiest als geen ander. Hij schreef breekbare, mild-humoristische maar tevens onderhuids-kritische liedjes, Nederlandstalig. Die zong hij zelf, met een zachte, soms ietwat schorre stem. Hij was daarbij een subtiel gitarist: zijn begeleiding van zijn liedjes was bepaald meer dan wat ritmisch aangeslagen akkoorden. En hij was ook nog schilder en schrijver van humoristische verhaaltjes en dergelijke.

Hij was bovendien organisator van kleinschalige culturele avonden in Tilburg, een initiatief onder de naam Theatelier. Daar traden dichters op, muzikanten, verhalenvertellers, cabaretiers, een uiteenlopende verzameling amateur-kunstenaars. Ook werden er schilderijen of tekeningen tentoongesteld, en soms zat Ton zelf tijdens de voorstelling zelf achter zijn schildersezel. Ter dekking van de kosten ging dan in de pauze veelal een theepotje rond.

Op één van die Theateliers heb ik hem leren kennen in 2005, toen mijn goede vriendin Loes mij meenam. Later in dat jaar stond ik daar zelf met mijn gitaar en stem op het podium, iets wat ik van Ton nog een heel aantal keren vaker mocht doen. Ik ben hem heel erg dankbaar voor de steun die hij voor mij, als relatief beginnend podium-artiest, keer op keer was.

Ton en ik deelden een grote voorliefde voorde muziek van Bob Dylan. Daarom stond het Theatelier vorig voorjaar maar liefst driemaal in het teken van diens muziek. In dat voorjaar werd Dylan 65 jaar, vandaar dus. Ton had het zelfs gedaan gekregen om burgemeester Vreeman de slotavond ervan te laten openen. Daar trakteerde Vreeman ons op een hoogst curieuze rockabilly-versie van Dylan's "Don't Look Back" .

Ton en ik hebben op één van die gelegenheden zelfs samen gespeeld, iets wat ik als lichtelijk autistisch persoontje maar hoogst zelden doe. Maar met Ton werkte zoiets. We deden "I Want You" en "It takes a lot to laugh, it takes a train to cry" , met zijn subtiele gitaarloopjes naast mijn stem en akkoorden. Hoe hij dat laatste nummer deed heeft mijn versie ervan krachtig beïnvloed: alle overbodige franje laat ik er sindsdien zo veel mogelijk uit.

Het Theatelier is, na een onderbreking van een handvol maanden, aan een doorstart in een nieuwe locatie begonnen. Hij had zelfs net een prachtig liedje gemaakt over het Theatelier zelf. En juist vorige week was de eerste avond in een geplande nieuwe reeks ervan; hoe wrang dat hij uitgerekend zo kort na de succesvolle herleving van iets dat toch vooral zijn geesteskind was, overleed.

Zelf was ik samen met Loes inmiddels mede-organisator ervan geworden. Zo heb ik Ton ook wat beter leren kennen. Een warm, heerlijk onmogelijk chaotisch persoon, iemand die als het aan hem lag alle artiesten reiskostenvergoeding en wat extra had gegeven. Dat ging niet, gezien de leegte van de kas, maar hij kon het niet uitstaan dat zijn mede-organisatoren zo streng de hand op de knip hielden. In dat laatste hadden we helaas gelijk - maar zijn weerspannige houding pleitte enorm voor hem.

Ton is nu weg, en ik zal hem missen. De enige daarin ben ik niet: zojuist heb ik een lading mails de deur uit gedaan richting het netwerk van het Theatelier . Binnen enkele uren kreeg ik al acht mails terug van diep geraakte mensen, bijna allemaal totale onbekenden van mij; twee mensen zijn bij me langs geweest om me het nieuws persoonlijk te brengen; vrienden van hem - ik heb ze één keer ontmoet - belden mij in antwoord op mijn mail. Het laat iets zien van het verlies - persoonlijk èn artistiek - dat de dood van Ton betekent.

Wat blijft, zijn die prachtige liedjes van hem. Met één ervan, een heuse carnavalskraker in onnavolgbare Ton-stijl - heeft hij me zelfs een keer tot meedoen aan een heuse polonaise verleid, een bepaald niet alledaags gebeuren.

Ik durf de CD die ik van hem heb - "de kater" , heet die, uitgegeven door debuutuitgeverij Opwenteling - nauwelijks op te zetten, maar ik doe het toch. Een paar zinnetjes van één van zijn bekendste liedjes spoken maar door mijn hoofd: "een grote grijze olifant (met rode laarsjes aan)" , over een man die bezocht wordt door , inderdaad, een grote grijze olifant met rode laarsjes aan, "een zeldzaam exemplaar, wel vijf etages hoog" .

Dat bezoek brengt wat onbedoelde schade, wat ertoe leidt dat de politie de man naar het "psychopatenasiel" brengt. Geen nood, een andere olifant, met soortgelijk schoeisel, bevrijdt de man. De man bedankt hem maar zegt dan: "loop naar de maan. Want de wereld is te grijs voor een olifant met rode laarsjes aan" .

De wereld is, voor wie het voorrecht heeft gekend om Ton te hebben gekend en zijn liedjes te hebben gehoord, een wezenlijk stukje minder grijs geworden. Maar dat maakt het verlies alleen maar groter.